Je hebt de tijd gepland, je gaat aan je bureau zitten, en het werk begint niet. Je scrolt, ruimt op en checkt je e-mail. Aan het einde van de dag was je bezig, maar er is niets echts af.
Hier lees je waarom de start van deep work moeilijker is dan ander werk. Je ziet hoe je een trage start onderscheidt van een start die nooit komt. Daarna krijg je vier oorzaken met elk één stap.
Ook lees je hoe je de start van morgen vanavond al klaarzet.
Waarom is beginnen met deep work zo moeilijk?
Beginnen met deep work is zo moeilijk, omdat het volle inzet op een moeilijke taak vraagt. Op dat moment voelt makkelijker werk productiever. Dat gebeurt bij de start van elk blok, een vaste periode van geconcentreerd werk met een timer en één doel.
Cal Newport, een schrijver over focus, merkte dit op in een blogpost uit 2012. Volgens hem gaat het werk dat tot grote resultaten leidt in tegen ons gevoel van een productieve dag:
„Juist het soort deep work dat de voeding levert voor opmerkelijke resultaten, gaat ook in tegen al onze instincten over hoe een productieve dag hoort te voelen.” (vertaald)
Cal Newport, The Joys and Sorrows of Deep Work (2012)
Dus wint het makkelijkere werk, omdat e-mail, opruimen en „even snel” iets opzoeken allemaal als werk voelen. Dat is shallow work: de makkelijke taken die je bezighouden, maar weinig nadenken vragen. De dag eindigt vol, en niets is af.
Moeite met beginnen is geen karakterfout en geen luiheid. De stappen van een blok zijn eenvoudig, maar volle inzet geven is moeilijk. Meestal maakt één bepaald ding de start moeilijker dan nodig.
Een trage start is iets anders dan een start die nooit komt
Onthoud eerst, voordat je die oorzaak zoekt, dat een paar minuten om erin te komen normaal is. Een start die nooit komt, betekent dat er iets in de weg zit. Meer hierover lees je in het artikel over de tijd die je nodig hebt om in deep work te komen.
Komt de start helemaal niet, zoek dan je oorzaak in de tabel hieronder.
| Oorzaak | Wat je merkt | Eerste stap |
|---|---|---|
| Je hoofd is te moe | Je leest drie keer dezelfde zin | Check hoe wakker je bent, en pas het blok dan aan of stel het uit |
| Je hoofd zit nog bij de vorige taak | Je gedachten blijven bij de laatste e-mail of taak | Sluit de oude programma’s en doe dan een minuut een ademhalingsoefening |
| Het werk lijkt geen einde te hebben | De taak voelt als uren ongemak | Zet een timer, en kies hem korter als je ongemotiveerd bent |
| Het doel is te groot of te vaag | Je opent het bestand en weet de eerste stap niet | Schrijf het resultaat op dat je van dit blok wilt |
Er kunnen meerdere rijen kloppen, dus begin je check bovenaan. De volgende vier paragrafen volgen de rijen.
Begin je goed, maar verlies je later je focus? Lees dan het artikel over moeite met deep work.
Je hoofd is te moe om te beginnen
Check eerst de bovenste rij, want elke andere stap in dit artikel vraagt een uitgerust hoofd. Als je moe bent, voelt de start onmogelijk.
Check dus vóór al het andere hoe je je voelt. Zonder een uitgerust, helder hoofd krijgt een blok niet de concentratie die het nodig heeft.
Check vóór elk blok eerlijk je toestand: ben je wakker, en kun je helder denken? Ben je niet helemaal fit, dus een beetje moe, kies dan een korter blok. Of activeer eerst je lichaam met een korte workout of koud water in je gezicht.
Ben je extreem moe, doe dan een powernap van 10 tot 20 minuten of stel het blok uit.
Jezelf dwingen om moe te werken voelt als een kwelling, en je brein leert dat deep work onplezierig is. De volgende keer dat je gaat zitten, verzet je brein zich. Dan voelt de start weer onmogelijk.
Ben je vaak moe, lees dan het artikel over focussen als je moe bent.
Je hoofd zit nog bij de vorige taak
Ook een uitgerust hoofd kan vastlopen als je aandacht nog bij de vorige taak is. Sluit dus af wat bij de oude taak hoort, voordat je aan de nieuwe begint. Je gaat zitten voor nieuw werk, maar je hoofd zit nog in de laatste e-mail of de open tabbladen.
De onderzoeker Sophie Leroy onderzocht dit in twee experimenten (Organizational Behavior and Human Decision Processes, 2009). Mensen moeten stoppen met denken aan een oude taak om volledig naar een nieuwe over te stappen. Dat is moeilijk als de oude taak niet af is.
Leroy noemde dit aandachtsresidu (attention residue): een deel van je aandacht blijft bij de oude taak. Drie stappen maken je scherm, je kamer en je hoofd vrij voordat de nieuwe taak begint:
- Sluit de oude programma’s: sluit alles wat nog openstaat van je vorige taak. Sluit daarna e-mail en chat.
- Leg je telefoon weg: zet hem uit en leg hem in een lade in een andere kamer.
- Doe een tot twee minuten een ademhalingsoefening: tel telkens tot vier terwijl je inademt, vasthoudt, uitademt en weer vasthoudt. Deze Box Breathing helpt je om aan het werk te beginnen.
Oude taken zijn niet het enige wat je aandacht opeist. Voor al het andere lees je het artikel over afleiding vermijden tijdens deep work.
Het werk lijkt geen einde te hebben
Zelfs met een helder hoofd en een rustige kamer kan een taak eindeloos lijken. Een moeilijke taak zonder einde voelt als ongemak zonder grens.
Geef de taak dus een einde met een timer. Lijkt het werk op uren van iets onplezierigs, dan zoekt je hoofd iets wat nu beter voelt.
De onderzoekers Fuschia Sirois en Timothy Pychyl schreven hierover in 2013 (Social and Personality Psychology Compass). Ze stellen dat taken uitstellen veel te maken heeft met je nu beter willen voelen. Het gebeurt vaak bij onaangename taken, en met de problemen krijg je later te maken.
Een timer beantwoordt die wens om je beter te voelen. Hij zegt je brein dat het werk een einde heeft en niet eeuwig duurt. Dat maakt beginnen makkelijker, vooral bij onaangename taken.
Ben je sterk ongemotiveerd, dan is 15 minuten beter dan niets. Twijfel je, zet de timer dan korter dan je had gepland. Loopt het werk als hij afgaat, ga dan door.
Om een lengte voor vandaag te kiezen, lees je het artikel over de juiste lengte van een deep work-sessie. Is uitstellen voor jou in het algemeen een groter probleem, lees dan het artikel over uitstelgedrag overwinnen.
Het doel is te groot of te vaag
Een timer geeft het werk een einde, maar de start loopt vast als je niet weet hoe „af” eruitziet. Schrijf dus het resultaat op dat je van dit blok wilt. Met alleen een ruw onderwerp besteed je tijd aan beslissen wat je gaat doen, in plaats van aan werken.
Schrijf het op je protocolvel, een leeg vel papier op je bureau voor je doel en je stappen. Een doel alleen in je hoofd is vaag, maar op papier blijft het voor je liggen. Drie punten zijn belangrijk:
- Blokdoel: het resultaat van dit blok, geschreven alsof het al bereikt is: „Eerste opzet van de structuur is gemaakt”.
- Grootte: maak het doel ambitieus maar haalbaar. Een doel dat te groot is, blokkeert je. Een doel dat te klein is, geeft je geen drive.
- Volgende handeling: is de eerste stap niet vanzelf duidelijk, schrijf dan de kleinste concrete stap op. Je kunt bijvoorbeeld het document openen en drie opsommingspunten typen.
Het doel is de laatste stap vóór het eigenlijke werk. Alle stappen van voorbereiden tot je doel opschrijven vind je in het artikel over in deep work komen.
Zet de start van morgen klaar voordat je stopt
De start van morgen wordt makkelijker als je een deel van deze voorbereiding de dag ervoor doet. Dat kan aan het einde van een blok en aan het einde van je dag. Drie kleine stappen zijn genoeg om je eerste blok klaar te zetten.
- Noteer de volgende stap als een blok eindigt. Schrijf één zin op je protocolvel: de laatste stap en de volgende.
- Ruim je bureau op aan het einde van de dag. Een opgeruimde werkplek maakt de start van het eerste blok makkelijker.
- Schrijf op waarmee je morgen wilt beginnen. Eén zin is genoeg. ’s Ochtends weet je dan wat je moet doen.
Noteren, opruimen en opschrijven zijn drie stappen uit een langere routine voor het einde van je werkdag. Die routine heet het shutdown ritual.
Je notitie voor de start van morgen staat nu op papier. Daarna bepalen de timer, je doel en een plan voor afdwalende gedachten hoe je eerste blok verloopt. Zo werkt het →
FAQ
Komt beginnen met deep work niet gewoon neer op het werk doen?
Ja, het werk is waar het om gaat, en de stappen in dit artikel vervangen het niet. Ze nemen weg wat je tegenhoudt om met deep work te beginnen. Na een paar rondes kost de voorbereiding van een blok geconcentreerd werk een paar minuten.
Dan denk je er nauwelijks nog over na.
Helpt het om een taak in kleinere stappen op te delen om te beginnen?
Misschien, maar het bewijs is mager. Garg, Shelat en Schooler hebben dit getest (BMC Psychology, 2025).
In hun studie deelden mensen een taak op in kleinere stappen, benoemden ze hun gevoelens en kozen ze een beloning. Daarna schatten ze de kans groter in dat ze de taak zouden doen. Niemand controleerde of ze ook echt begonnen.
Waarom kan ik laat op de dag geen blok meer beginnen?
Misschien is je werkdag gewoon voorbij als je blokken geconcentreerd werk steeds slechter worden. Je hebt langer nodig om je te concentreren, en je doel op papier helpt niet meer. Stop dan, ook als je pas drie uur hebt gewerkt, want te veel werken vandaag maakt morgen moeilijker.
